Pekín, Xina, 22 de Abril de 2026
Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku (MKAE) no Ministru Turizmu no Ambiente (MTA), Francisco Kalbuadi Lay, reprezenta Governu Repúblika Demokrátika de Timor-Leste (RDTL) iha Konferénsia Altu Nível Datoluk husi Fórum kona-ba Asaun Globál ba Dezenvolvimentu Partilla (Shared Development).
Eventu ne’ebé organiza husi Agência de Cooperação para o Desenvolvimento Internacional da China (CIDCA) ne’e, halibur lideransa sira husi nasaun hamutuk 140 ho tema: “Orientadu ba Asaun: Harii Komunidade Globál Dezenvolvimentu nian ba Ema Hotu”.
Iha ninia intervensaun, Vise-PM Francisco Kalbuadi Lay subliña katak relasaun entre Timor-Leste no Xina la’ós de’it asuntu diplomátiku, maibé iha abut istórika ne’ebé kle’an.
“Xina mak nasaun dahuluk ne’ebé rekoñese ita-nia independénsia iha 1975 no mantein prezensa diplomática primeiru iha Dili bainhira ita restaura soberania iha 2002. Xina mak um amigo presente nas horas de necessidade (belun ne’ebé adere iha tempu susar),” afirma Vise-PM.
Vise-PM mós reitera pozisaun polítika esterna RDTL nian ne’ebé mós sai nu’udar pilar fundamentál: Polítika Xina Ida de’it (One-China Policy), ne’ebé Timor-Leste sei kontinua mantein ho firmeza iha futuru.
Partisipasaun Timor-Leste nian iha fórum ne’e foka mós ba aspetu hirak tuir mai:
• Aselera Ajenda 2030: Liuhusi kooperasaun prátika iha área infraestrutura, seguransa alimentár, no redusaun pobreza.
• Kapasitasaun Rekursu Umanu: Aproveita oferta husi Ministru Negósius Estranjeirus Xina, Wang Yi, kona-ba programa formasaun ba nasaun sira Global South hodi hametin auto-sufisiénsia.
• Ekonomia Verde no Dijitál: Aliña dezenvolvimentu nasionál ho transformasaun teknolójika ne’ebé Xina dezenvolve daudaun.
Konferénsia ne’e remata ho lansamentu Planu Asaun ba Futuru Partilla (Shared Future), ne’ebé inklui medida konkreta Lima Nulu (50) iha área ualu (8) ne’ebé sai prioridade ba nasaun sira ne’ebé sei dezenvolve hela, inklui Timor-Leste.
Iha biban ne’e, Vise-PM Francisco Kalbuadi Lay mós hala’o sorumutu ho autoridade sira husi Xina no nasaun sira hanesan Mosambike no Pakistaun, hodi diskute oportunidade investimentu no transferénsia teknolojia.
Akompaña mós Vise-PM iha eventu ne’e, Embaixadór RDTL ba Repúblika Populár Xina, Loro Horta, hamutuk ho delegasaun téknika sira.







