Dili, 11/06/2026

Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómikus (MKAE), Gabinete Koordenadór Jerál, liuhusi Unidade Estratéjia Integrasaun Ekonómika (SUEI), halo kooperasaun Internasionál ho Sekretariadu Organizasaun Mundiál Komérsiu (OMK) iha Jinebra hodi realiza Workshop Nasionál kona-ba Notifikasaun OMK nian. Atividade ne’ebé hala’o durante loron ha’at (4) iha Sentru Konvensaun Dili (CCD)
Objetivu husi Workshop ne’e atu foka mós ba aspetu sira hanesan Remediu Komersiál, ho nune’e Timor-Leste bele halo progresu signifikativu ba integrasaun OMK.

Workshop ne’e marka pasu importante ida hodi hafoun no hametin Timor-Leste nia kumprimentu ba padraun asesu merkadu globál no fasilitasaun komérsiu nian. Atividade intensivu ne’e mós kapasita ona ofisiál nasionál no tékniku sira husi liña ministeriál ho koñesimentu tékniku (kompeténsia téknika) ne’ebé presiza hodi jere protokolu transparénsia no notifikasaun nian ne’ebé kompleksu. Sesaun sira-ne’e foka liukona-ba notifikasaun Asesu Merkadu, hodi gia ekipa téknika sira liusi rekuizitu legál no plataforma online sira ne’ebé nesesáriu hodi kumpre obrigasaun pós-adezaun nian, tuirmai Timor-Leste nia entrada istórika ba OMK.

Nu’udar parte husi ninia kompromisu pós-adezaun nian, Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF) mós foti asaun ( foti pasu) hodi hadi’a hela ninia kuadru relatóriu nian hodi kumpre Notifikasaun Agrikultura nian ne’ebé obrigatóriu husi OMK. Iha tempu hanesan, Governu Timor-Leste fasilita lalais ninia baze dezenvolvimentu ba defeza komersiál hodi proteje indústria doméstika sira husi prátika komérsiu globál ne’ebé la justu. Liuhusi MKAE, estadu integra ona Remediu Komersiál ne’ebé konforme ho OMK ba iha estratéjia pós-adezaun nian, hodi operasionaliza Dekretu-Lei nasionál ne’ebé aprova ona kona-ba Medida Remediu Komersiál. Mekanizmu ne’e kria rede seguransa legál bainhira merkadu lokál nakloke ba kompetisaun rejionál no globál.

Iha fatin hanesan, reprezetante husi Gabinete Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku liuhusi Koordenadór ba Unidade Estratéjia Integrasaun Ekonómika (SUEI), Sr. Leonito Soares, fó kongratulasaun boot ba ekipa téknika nia dedikasaun. Sr. Leonito foka katak, “Mantein notifikasaun sira-ne’e iha tempu loloos ne’e krítiku tebes hodi mantein Timor-Leste nia kredibilidade iha sistema komérsiu globál.” Nia mós haktuir katak matadalan sira-ne’e fó signifikadu boot hodi aumenta kompreensaun nasionál kona-ba OMK, ninia akordu no anexu sira, no mós papél importante ne’ebé notifikasaun sira asumil hodi garante transparénsia no funsionamentu husi sistema komérsiu multilaterál.

Iha serimónia enserramentu ba Workshop Nasionál kona-ba Notifikasaun OMK ba Atividade ne’ebé hala’o durante loron ha’at (4) iha Sentru Konvensaun Dili (CCD) iha avaliasaun intensive husi fasilitadór internasionál OMK, Sr. Ali, hato’o ninia lia-menon ba partisipante sira: “Ha’u hein katak ida-ne’e util ba imi hotu no ita bele ona haree progresu ruma kona-ba notifikasaun sira, tanba imi mós rekoñese katak maski área barak mak sei mamuk iha website, notifikasaun sira-ne’e la’ós buat ne’ebé susar hodi halo no materiau sira mós prontu hotu ona. Se iha kualker pergunta ruma, favór ida keta ansi hodi kontaktu mai ami, ami prontu hela iha ne’e hodi ajuda imi.” Sr. Ali mós hato’o agradesimentu boot ba dedikasaun no tempu ne’ebé ekipa téknika Timoroan hatudu ona.