๐•๐ข๐ฌ๐ž-๐๐Œ, ๐Œ๐Š๐€๐„ ๐ง๐จ ๐Œ๐“๐€ ๐š๐ฉ๐ซ๐ž๐ณ๐ž๐ง๐ญ๐š ๐ฉ๐ซ๐ข๐จ๐ซ๐ข๐๐š๐๐ž ๐จ๐ซ๐ฌ๐š๐ฆ๐ž๐ง๐ญ๐šฬ๐ฅ ๐Ÿ๐ŸŽ๐Ÿ๐Ÿ• ๐ข๐ก๐š ๐Š๐‘๐Ž ๐Ÿ๐จ๐ค๐š ๐›๐š ๐ฉ๐ซ๐ž๐ฉ๐š๐ซ๐š๐ฌ๐š๐ฎ๐ง ๐ž๐ฅ๐ž๐ข๐ฌ๐š๐ฎ๐ง ๐ง๐จ ๐ฌ๐ฎ๐ฌ๐ญ๐ž๐ง๐ญ๐š๐›๐ข๐ฅ๐ข๐๐š๐๐ž ๐ˆ๐‚๐‚

Image

๐Ÿ๐Ÿ– ๐€๐ ๐จ๐ฌ๐ญ๐ฎ ๐Ÿ๐ŸŽ๐Ÿ๐Ÿ”

Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadรณr ba Asuntu Ekonรณmiku (MKAE) no Ministru Turizmu no Ambiente (MTA), Francisco Kalbuadi Lay, hala’o aprezentasaun iha Komitรฉ Revizaun Orsamentu (KRO) ba Orsamentu Jerรกl Estadu 2027, ne’ebรฉ hala’o iha Ministรฉriu Finansa, Aitarak-Laran, Dรญli, Tersa, 18 Agostu 2026.

Iha aprezentasaun ne’e, Vise-PM aprezenta prioridade, programa no nesesidade orsamentรกl relevante ba MKAE no MTA, ho objetivu atu garante katak alokasaun orsamentu ba tinan 2027 responde ba prioridade dezenvolvimentu nasionรกl no kontribui ba kreximentu ekonรณmiku liuliu dezenvolvimentu International Convention Center no preparasaun nuโ€™udar uma naโ€™in ba Simeira ASEAN neโ€™ebรฉ sei halaโ€™o iha tinan 2029.
Diskusaun iha KRO mos fรณ atensaun ba programa no atividade sira ne’ebรฉ iha impaktu diretu ba dezenvolvimentu setรณr ekonomia, investimentu, turizmu no ambiente, inklui esforsu Governu atu aumenta produtividade, promove investimentu no kria oportunidade ekonomia ba povu.

Vise-PM iha aprezentasaun ne’e hetan akompaรฑamentu husi dirijente instituisaun tutelada sira, ne’ebรฉ kontribui ho informasaun tรฉknika no prioridade programa hosi instituisaunn sira.
Prosesu revizaun orsamentu ne’e importante hosi preparasaun Orsamentu Jerรกl Estadu 2027, atu garante utilizasaun rekursu pรบbliku ne’ebรฉ efisiente no transparente ho prioridade Governu nian.
Iha aprezentasaun, Vise-PM haree katak planeamentu orsamentรกl tenke orienta ba rezultadu konkretu no impaktu pozitivu ba dezenvolvimentu nasionรกl.

Iha diskusaun Planu Prioridade Governu (PPG) 8, Komitรฉ Revizaun Polรญtika Orsamentu Estadu 2027, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmรฃo, Vise-Primeiru-Ministru ba Asuntus Sosiais no Dezenvolvimentu Rurรกl, Ir. Mariano Assanami Sabino, no membru Komitรฉ Revizaun Polรญtika OJE 2027, konsidera investimentu ba International Convention Centre (ICC) hanesan investimentu estratรฉjiku ba futuru Timor-Leste.
๐๐š๐ซ๐š๐ญ๐ข๐ฏ๐ฎ ๐๐ข๐ฌ๐ค๐ฎ๐ฌ๐š๐ฎ๐ง ๐๐ฅ๐š๐ง๐ฎ ๐๐ซ๐ข๐จ๐ซ๐ข๐๐š๐๐ž ๐†๐จ๐ฏ๐ž๐ซ๐ง๐ฎ

Nuneโ€™e iha narativu diskusaun Planu Prioridade Governu (PPG) 8, Vise-Primeiru-Ministru, Ministru Koordenadรณr ba Asuntu Ekonรณmiku (MKAE) no Ministru Turizmu no Ambiente (MTA), Francisco Kalbuadi Lay, hatete, Governu tau prioridade ba sustentabilidade no investimentu ba International Convention Center (ICC) no ASEAN 2029.
โ€œHanesan ita hotu hatene, Timor-Leste sei sai uma-naโ€™in ba eventu rejionรกl ASEAN iha tinan 2029.

Ida-neโ€™e laโ€™รณs deโ€™it oportunidade atu simu eventu internasionรกl ho dignidade, prestรญjiu no orgullu nasionรกl, maibรฉ mos oportunidade atu promove Timor-Leste, dezenvolve turizmu no MICE (Meeting Incentive Cooperation and Exibition), kria empregu no aselera diversifikasaun ekonomia. Tanba neโ€™e, infraestrutura neโ€™ebรฉ ita prepara tenke iha padraun internasionรกl, sustentรกvel no bele fรณ benefรญsiu ba nasaun iha longu prazu.

Governu aloka US$360,000,000 ba konstrusaun ICC. Husi montante neโ€™e, US$278,141,098.42 ba konstrusaun no US$13,119,104.17 ba dezeรฑu, BoQ no konsultรณria, ho total US$291,260,202.59. Husi montante ida neโ€™e sei iha balansu hamutuk US$68,739,797.41.

Balansu ida-neโ€™e tenke jere ho prudรฉnsia, transparรฉnsia no efisiรฉnsia, fรณ prioridade ba atividade sira neโ€™ebรฉ diretamente suporta ICC nia preparasaun no sustentabilidade.
๐‡๐ฎ๐ฌ๐ข ๐›๐š๐ฅ๐š๐ง๐ฌ๐ฎ ๐ข๐๐š ๐ง๐žโ€™๐ž ๐ŒK๐€๐„ ๐ฉ๐ซ๐จ๐ฉ๐จ๐ข๐ง ๐›๐š ๐ฉ๐ซ๐ข๐จ๐ซ๐ข๐๐š๐๐ž ๐ญ๐ฎ๐ข๐ซ ๐ฆ๐š๐ข:

โ— Jestaun no funsionamentu ICC, propoin US$13,000,000 ba atividade komplementรกr: US$2,000,000 ba promosaun no marketing; US$2,000,000 aquizasaun rรณ rekreasaun rua, kada ida ho kapasidade toโ€™o pasajeiru 25; no US$ 9,000,000 ba formasaun hospitalidade, otelaria, guia turรญstiku, protokolu, dezenvolvimentu kapasidade no jestaun ICC. Iha mos US$3,000,000 adisionรกl ba IP11, tuir nesesidade no prioridade governu (bele ka lae aloka iha orsamentu ida neโ€™e).


โ— Propoin mos orsamentu hamutuk: US$38,800,000 ba Ministรฉriu Turizmu no Ambiente ba programa prioridade 2027โ€“2030, inklui turizmu sustentรกvel, MICE, economia azul no verde, dezenvolvimentu destinasaun, promosaun internasionรกl, apoiu MSME no kriasaun empregu. Ho abordajen ida-neโ€™e, ICC bele sai katalizadรณr ba setรณr turizmu no setรณr privadu, laโ€™รณs funsiona mesak.

โ— Ho osan neโ€™ebe sei la uza ba konstrusaun ICC no atividade komplementรกriu sira hamutuk US$ 13,939,797.41. maka propoin atu aloka ba programa prioridade nasional sira seluk neโ€™ebe merese atu hetan alokasaun, tuir nesesidade, prioridade estratรฉjika no disponibilidade fiskal Estadu.

๐Š๐จ๐ง๐ค๐ฅ๐ฎ๐ณ๐š๐ฎ๐ง: ICC tenke haree hanesan investimentu estratรฉjiku ba futuru Timor-Leste. Ita harii ICC atu simu prezidรฉnsia ASEAN 2029 ho dignidade, maibรฉ ita tenke garante katak depois 2029, nia kontinua atrai eventu, promove turizmu, kria empregu, apoia setรณr privadu no kontribui ba diversifikasaun konomia.
Objetivu ita nian laโ€™รณs deโ€™it harii edifรญsiu, maibรฉ harii oportunidade ekonomika. Investimentu pรบbliku ida-neโ€™e tenke transforma sai empregu, negรณsiu, turizmu, reseita no futuru sustentรกvel ba povu Timor-Leste,โ€deklara Vise-PM, MKAE no MTA iha reuniaun neโ€™e.

๐†๐จ๐ฏ๐ž๐ซ๐ง๐ฎ ๐ญ๐š๐ฎ ๐ฉ๐ซ๐ข๐จ๐ซ๐ข๐๐š๐๐ž ๐›๐š ๐ฉ๐ซ๐ž๐ฉ๐š๐ซ๐š๐ฌ๐š๐ฎ๐ง ๐ž๐ฅ๐ž๐ข๐ฌ๐š๐ฎ๐ง ๐ง๐จ ๐ฌ๐ฎ๐ฌ๐ญ๐ž๐ง๐ญ๐š๐›๐ข๐ฅ๐ข๐๐š๐๐ž ๐ˆ๐‚๐‚
Koordenadรณr Jerรกl Asuntu Ekonรณmiku (MKAE), Jorge Martins, hatete katak Polรญtika Prioridade Governu (PPG) Nรบmeru 8 foka ba presaun no nesesidade polรญtika nasionรกl sira neโ€™ebรฉ seidauk hetan alokasaun iha Orsamentu Jerรกl Estadu.

Koordenadรณr Jerรกl esplika katak, iha tinan sira oin mai, Timor-Leste sei hasoru prosesu eleitorรกl importante, inklui Eleisaun Prezidensiรกl, Eleisaun Parlamentรกr, eleisaun munisipรกl no eleisaun ba lideransa suku. Tanba neโ€™e, Governu presiza prepara no asegura nesesidade orsamentรกl ba instituisaun sira neโ€™ebรฉ iha responsabilidade direta iha prosesu eleitorรกl.
PPG 8 mos konsidera eventu no atividade prioridade sira neโ€™ebรฉ seidauk hetan alokasaun orsamentu. Iha diskusaun neโ€™e, desizaun halo ona katak STAE no MNEK sei fila ba halo ajustamentu ba sira-nia proposta orsamentรกl, antes prosesu aprovasaun final.

Ba Ministru Koordenadรณr Asuntu Ekonรณmiku (MKAE), diskusaun prinsipรกl inklui kustu no nesesidade finanseiru relasionadu ho konstrusaun International Convention Centre (ICC).
Koordenadรณr Jerรกl, Jorge Martins hatete katak, Governu aprova ona aumentu ba orsamentu konstrusaun ICC, inklui konstrusaun, dezeรฑu no servisu konsultoria. Montante neโ€™e inklui alokasaun US$200 millaun neโ€™ebรฉ Governu aprova ona ba konstrusaun ICC.

โ€œAprova ona neโ€™e signifika katak ICC sei hamriik duni tuir ita-nia komitmentu katak, iha 20 Maiu 2028, ita sei iha infraestrutura ida neโ€™ebรฉ bele fasilita retornu mรกximu husi aspetu turizmu, infraestrutura no atividade komplementรกr sira seluk,โ€dehan Koordenadรณr Jerรกl.

Tuir Koordenadรณr Jerรกl, ICC laโ€™รณs deโ€™it infraestrutura atu simu eventu internasionรกl. Governu haree ICC hanesan instrumentu ekonomia ida neโ€™ebรฉ bele jere retornu direta no indireta ba Estadu.

0Shares

Ajenda

Asesu informasaun relasiona ajenda MCAE nian

Informasaun seluk ne'รฉbe iha relasaun