MKAE Realiza Meza Redonda ho Setór Privadu Ba Dezenvolvimentu Ekonomia Timor-Leste

Image

Dili, 𝟐𝟑 𝐌𝐚𝐫𝐬𝐮 𝟐𝟎𝟐𝟔


Governu Konstitusionál ba da-IX, liuhusi Gabinete Vise-Primeiru-Ministru, (V-PM) no Ministru Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku (MKAE) realiza Meza Redonda ho Setór Privadu, Objetivu hodi rona kompromisu Governu Timor-Leste nian ne’ebe halo tiha ona liuhusi asina nota entedimentu sira, no hodi aselera kresimentu ekonómiku no dezenvolvimentu ekonómiku iha Timor-Leste. Eventu refere, organiza husi Gabinete MKAE no Banco Central de Timor-Leste (BCTL), iha Sentru Konvensaun Dili (CCD), Segunda 23 marsu 2026.

Iha sorumutuk ida ne,e Vise-Primeiru-Ministru, Ministru (V-PM) no Koordenadór ba Asuntu Ekonómiku (MKAE) Francisco Kalbuadi Lay, hatete setór privadu nu’udar motor prinsipál ba transformasaun nasionál. Ne’eduni Governu hamutuk ho parseru sira husi Setór Privadu, reafirma sira-nia kompromisu hodi hametin parseria estratéjika sira.
“Ha’u hakarak fó mensajen katak futuru ekonomia Timor-Leste iha ita-bo’ot sira-nia liman, emprezáriu iha ita-nia rai la fasil. Presiza reziliénsia, kreatividade no vizaun. Maibé imi maka motor loos husi transformasaun nasionál. Ha’u sente haksolok tebes atu hamutuk ho ita-boot sira hotu iha Fórum Nasionál importante ida ne’e entre Governu ho Setór Privadu,” afirma Vise-PM.


Eventu ne’e marka mós ho lansamentu relatóriu “Benefísiu Integrasaun Ekonómika ba Timor-Leste”, dokumentu ne’ebé dezenvolve husi kolaborasaun ekipa serbisu hamutuk entre MKAE no BCTL, ho kooperasaun husi Governu Austrália liuhusi programa Prosivú. Hafoin serimónia lansamentu, programa ne’e kontinua ho Diálogu Públiku-Privadu ne’ebé foka ba tópiku: “Hametin Parseria hodi Aselera Dezenvolvimentu Ekonómia Nasionál’.”
Husi rezultadu Meza Redonda, Setór Públiku no Setór Privadu, selebra mos asinatura Akta Konkordánsia, reafirma sira-nia kompromisu hodi harii parseria estratéjika ne’ebé metin no sustentável.

Kooperasaun ne’e konsidera hanesan pilar fundamentál ida hodi aseleira dezenvolvimentu ekonómiku ne’ebé diversifikadu, reziliente, no inkluzivu iha Timor-Leste.
Governu no Setór Privadu reafirma sira-nia kompromisu hodi harii parseria estratéjika ne’ebé metin no sustentável mak henesan tuir mai ne’e:
o
o
o Reforma estruturál natureza negósius nian, dijitaliza prosedimentus administrativus ne’ebé transparénsia, hamenus burokrasia, hadia seguransa jurídika no previzibilidade ba investidór sira.
o Dinamiza investimentu iha setór produtivu, promove diversifikasaun ekonómika, reforsa investimentu iha área agrikultura, komérsiu, indústria no turizmu.


o Asesu ba finansiamentu, fasilitasaun ba mekanizmu kréditu ba setór privadu, empreza nasionál, liuliu empreza mikro, ki’ik no média sira, ba dezenvolvimentu instrumentu finanseiru.
o Fasilitasaun asesu ba merkadus, liuhosi aumentu produsaun doméstika, promosaun esportasaun, atrasaun investimentu estranjeiru, no mós integrasaun empreza nasionál sira iha kadeia valór rejionál no globál nian.
o Institusionalizasaun mekanizmu permanente diálogu públiku-privadu ho objetivu atu identifika problemas, define solusaun sira ne’ebé bazeia ba evidénsia, no akompaña implementasaun.


Governu Konstitusionál ba da-IX no Setór Privadu rekoñese katak adezaun Timor-Leste ba Organizasaun Mundiál Komérsiu (WTO) no prosesu integrasaun ba ASEAN mak oportunidade úniku ida hodi loke odamatan ba investimentu estranjeiru no asesu ba merkadu ne’ebé luan liután. Adezaun ba WTO no ASEAN la’ós de’it dezafiu ida, maibé oportunidade ne’ebé boot tebes. Governu no Setór Privadu sei kontinua servisu hamutuk hodi kapitaliza oportunidade hirak ne’e, liuhusi haforsa kapasidade produsaun nasionál no hadi’ak kualidade produtu sira hodi bele kompete iha nivel internasionál.


Serimonia Meza Redonda ne’e, akompaña direita husi Ministru Komérsiu no Indústria (MCI),Filipus Nino Pereira, ofisializa ona asinatura Akta Konkordánsia ba Dezenvolvimentu Ekonomia Nasionál ho Prezidente Câmara de Comércio e Indústria de Timor-Leste (CCI-TL), Jorge Manuel de Araújo Serrano.

Media MKAE

0Shares

Ajenda

Asesu informasaun relasiona ajenda MCAE nian