Dili, 20 Fevereiru 2026
Ministru Koordenadór ba Asuntus Ekonómiku (MKAE), ne’ebé reprezenta husi Koordenadór Jerál, Jorge Martins, hala’o enkontru ofisiál iha Palásiu Governu ho reprezentante Banku Mundial ba Timor-Leste, David Freedman hodi hametin implementasaun estrutura Business Ready (B-Ready) nu’udar instrumentu estratéjiku hodi hasa’e kualidade ekonómiku nasional no asegura alinhamentu ho padraun rejionál, enkontru ne’e hala’o iha sala enkontru Gabinete MKAE
Enkontru ne’e tama iha kontestu reforma estratéjika Governu nian hodi hametin ambienti negósiu, atrai investimentu no prepara Timor-Leste ba integrasaun ekonómika rejionál liu-liu iha kuadru ASEAN. Haktuir reprezentante Banku Mundial, estrutura B-Ready sai nu’udar mekanizmu prinsipál hodi dudu reforma regulatória, aumenta previsibilidade institusionál no hasa’e kompetitividade ekonómika.
Estrutura B-Ready substitui modelu Doing Business uluk no uza abordagem ne’ebé komprensivu liután, kobre área sira hanesan asesu ba finansas (inklui rejistu kateral no garantia), efetividade lei kompetisaun, proteksaun investór, dijitalizasaun prosedimentu fasilitasaun komérsiu no efisiénsia servisu públiku ba setór privadu.
Avaliasaun preliminár identifika ona setór prioritáriu sira hodi halo reforma, ne’ebé aliña ho modernizasaun kuadru legál nasional, inklui Kódigu Esportasaun no Lei Propriedade ne’ebé sei mai. Inisiativa sira-ne’e dezenha hodi mobiliza rekursu internu, kumpri kompromisu iha kuadru Organizasan Mundial Komersiu (OMK- World Trade Organization (WTO) no hasa’e kapasidade Timor-Leste hodi kompete iha merkadu globál.
Diskusaun mos subliña importánsia modernizasaun sistema dijitál alfándega hanesan ASYCUDA hodi garante transparénsia, previsibilidade no efisiénsia. Iha setór agrikultura, reforsa kapitál umanu no produtividade forsa-traballu identifika nu’udar fatór xave hodi ultrapasa dezafiu estrutural no garante seguransa ai-han iha tempu naruk.
MKAE reafirma katak dezenvolvimentu kapitál umanu liuhusi programa treinamentu tékniku no vokasionál sai prioridade estratéjika Governu nian. Rekomenda mos hodi integra estrutura B-Ready nu’udar Indikadór Dezempeñu Xave (KPI) nasional hodi monitoriza progresu reforma sira ho sistema ne’ebé bazeia ba evidénsia.
Kolaborasaun entre MKAE ho Banku Mundial reforsa kompromisu Governu hodi transforma Timor-Leste sai ekonomia ida ne’ebé reziliente, kompetitivu no integradu di’ak liután iha komérsiu rejionál no globál.







